LUẬT VÀ TÌNH
Chúa Nhật VI Thường Niên Năm A
Mt 5,17-37
1. BÀI TIN MỪNG: Mt 5,17-37
(17) "Anh em đừng tưởng Thầy đến để bãi bỏ Luật Môsê hoặc lời các ngôn sứ. Thầy đến không phải là để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn. (18) Vì, Thầy bảo thật anh em, trước khi trời đất qua đi, thì một chấm một phết trong Lề Luật cũng không thể qua đi được, cho đến khi mọi sự được hoàn thành. (19) Vậy ai bãi bỏ dù chỉ là một trong những điều răn nhỏ nhất ấy, và dạy người ta làm như thế, thì sẽ bị gọi là kẻ nhỏ nhất trong Nước Trời. Còn ai tuân hành và dạy làm như thế, thì sẽ được gọi là lớn trong Nước Trời.
(20) "Vậy, Thầy bảo cho anh em biết, nếu anh em không ăn ở công chính hơn các kinh sư và người Pharisêu, thì sẽ chẳng được vào Nước Trời.
(21) "Anh em đã nghe Luật dạy người xưa rằng: Chớ giết người. Ai giết người, thì đáng bị đưa ra tòa. (22) Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: ai giận anh em mình, thì phải bị đưa ra tòa. Ai mắng anh em mình là đồ ngốc, thì phải bị đưa ra trước thượng hội đồng. Còn ai chửi anh em mình là quân phản đạo, thì phải bị lửa hỏa ngục thiêu đốt. (23) Vậy, nếu khi anh sắp dâng lễ vật trước bàn thờ, mà sực nhớ có người anh em đang có chuyện bất bình với anh, (24) thì hãy để của lễ lại đó trước bàn thờ, đi làm hòa với người anh em ấy đã, rồi trở lại dâng lễ vật của mình. (25) Anh hãy mau mau dàn xếp với đối phương, khi còn đang trên đường đi với người ấy tới cửa công, kẻo người ấy nộp anh cho quan tòa, quan tòa lại giao anh cho thuộc hạ, và anh sẽ bị tống ngục. (26) Thầy bảo thật cho anh biết: anh sẽ không ra khỏi đó, trước khi trả hết đồng xu cuối cùng.
(27) "Anh em đã nghe Luật dạy rằng: Chớ ngoại tình. (28) Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: ai nhìn người phụ nữ mà thèm muốn, thì trong lòng đã ngoại tình với người ấy rồi. (29) Nếu mắt phải của anh làm cớ cho anh sa ngã, thì hãy móc mà ném đi; vì thà mất một phần thân thể, còn hơn là toàn thân bị ném vào hỏa ngục. (30) Nếu tay phải của anh làm cớ cho anh sa ngã, thì hãy chặt mà ném đi; vì thà mất một phần thân thể, còn hơn là toàn thân phải sa hỏa ngục.
(31) "Luật còn dạy rằng: Ai rẫy vợ, thì phải cho vợ chứng thư ly dị. (32) Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: ngoại trừ trường hợp hôn nhân bất hợp pháp, ai rẫy vợ là đẩy vợ đến chỗ ngoại tình; và ai cưới người đàn bà bị rẫy, thì cũng phạm tội ngoại tình.
(33) "Anh em còn nghe Luật dạy người xưa rằng: Chớ bội thề, nhưng hãy trọn lời thề với Ðức Chúa. (34) Còn Thầy, Thầy bảo cho anh em biết: đừng thề chi cả. Ðừng chỉ trời mà thề, vì trời là ngai Thiên Chúa. (35) Ðừng chỉ đất mà thề, vì đất là bệ dưới chân Người. Ðừng chỉ Giêrusalem mà thề, vì đó là thành của Ðức Vua cao cả. (36) Ðừng chỉ lên đầu mà thề, vì anh không thể làm cho một sợi tóc hóa trắng hay đen được. (37) Nhưng hễ "có" thì phải nói "có", "không" thì phải nói "không". Thêm thắt điều gì là do ác quỷ.
2. SUY NIỆM: LUẬT VÀ TÌNH
Có người bảo: “Con cũng thích theo Đạo, nhưng để dành đến lúc gần chết mới rửa tội. Chứ rửa tội sớm thì phải giữ luật trong Đạo, mà con thì… ngại giữ luật lắm!” Có lẽ cứ nói về Luật thì ai cũng ngại, cũng né. Thế nhưng Đức Giêsu lại nói rằng: “Thầy đến không phải là để bãi bỏ, nhưng là để kiện toàn”. Vậy luật mà Đức Giêsu đang nói đến là Luật gì? Tại sao lại có luật? và luật mang lại lợi ích gì khiến Người đến để kiện toàn?
Theo truyền thống Do Thái, Lề Luật – Torah –là nền tảng đời sống tôn giáo, đưa ra quy tắc ứng xử và đạo đức của con người với 613 điều răn. Torah phản ánh lịch sử, ký ức và niềm tin của dân tộc về Thiên Chúa, Đấng giải phóng họ khỏi ách nô lệ. Torah gắn liền với biến cố giao ước tại núi Sinai, khi Thiên Chúa thiết lập một tương quan đặc biệt với dân, một giao ước. Đó là một ký kết tự do: Thiên Chúa sẽ là Chúa của Israel, và Israel trở thành dân của Ngài. Luật được ban để giữ gìn và nuôi dưỡng tương quan. Khi giữ luật, con người tự do sống trung tín với giao ước: Thiên Chúa là Chúa của tôi và tôi là dân của Người. Ngay từ đầu, luật không phải là sự cưỡng ép nhưng là lời mời đáp trả. Hồn của Luật chính là giao ước, quy ước đề ra chỉ là phương tiện để bảo tồn và thể hiện việc thực thi.
Khi giao ước bị sống cách gượng ép, luật trở thành khô cứng, thiếu lòng khoan dung: “Nếu ai phạm tội đáng chết, thì phải xử tử” (x. Đnl 22,22; Lv 20,10). Luật trở thành cơ sở để loại trừ: “Chiếu theo Lề Luật thì nó phải chết” (Ga 19,7). Luật đã mất đi cái hồn mà chỉ còn lại chữ viết vì vậy, Đức Giêsu đến để kiện toàn nó. Kiện toàn nghĩa là đưa luật trở về nguồn cội: Luật phải được sống trong mối tương quan giữa Thiên Chúa và con người. Luật không tự nó là cứu cánh nhưng trong tương quan giao ước, luật dẫn con người vào con đường Tình yêu và lòng thương xót của Thiên Chúa. Trên con đường này, con người sẽ gặp được nguồn sống trọn vẹn và sự tự do đích thực khi Tình yêu đáp trả lại tình yêu: “Phúc thay người …hằng suy gẫm luật Chúa đêm ngày” (Tv 1,1-2)
Trong tình yêu và giao ước, việc giữ Luật không thể bị thu hẹp vào sự tuân thủ hình thức hay các tiêu chuẩn bên ngoài. Qua luật đưa con người vào trong tương quan với Thiên Chúa để sống thân tình với Ngài thay vì bị ràng buộc với những giới hạn tối thiểu. Trong tương quan, giao ước hướng dẫn con người đi vào các chọn lựa cụ thể của đời sống thường nhật, những suy tính của lý trí và con tim. Đem luật trở về với cái hồn vốn có của Giao ước, Đức Giêsu không còn nhìn sự vi phạm giao ước – lề luật bởi những hành vi rõ ràng, cụ thể, có thể đo đạc mà bằng con tim. Vi phạm giao ước khởi đi từ ý định – sự giận dữ, ánh nhìn và lời nói. Nhìn vào đời sống hằng ngày, những quy tắc trên giấy viết, trên mặt chữ có thể hạn chế tối đa hành vi của chúng ta, nhưng con tim thì không! Liệu chúng ta có bao nhiêu lần chỉ nhìn chữ viết để giữ luật? Chúng ta có dựa trên giao ước để đong đo hành vi của mình?
Đức Giêsu đã nâng chuẩn mực giữ Luật ở mức cao hơn, trên một bình diện rộng hơn và sâu hơn. Giao ước của Chúa và tôi được đặt trên nền tảng của tình yêu và long thương xót, vì thế tôi được mời gọi sống và loan truyền điều ấy cho tha nhân trong sự yêu thương và bao dung trong đời sống chung, trong cách thực thi Luật - Giao ước trong và giữa cộng đoàn. Tôi được mời gọi xây cộng đoàn giao ước thay vì nệ luật.
Trong ánh sáng của Đức Giêsu, con người đến gặp Thiên Chúa và trở nên con Thiên Chúa qua con đường tình yêu – thước đo của mọi luật lệ. Ánh sáng này soi dẫn việc xét đoán và áp dụng Luật trong Giáo hội và trong đời sống Kitô hữu: “Salus animarum suprema lex esto” (Phần rỗi các linh hồn là luật tối thượng). Luật chỉ đạt tới ý nghĩa trọn vẹn khi phục vụ sự sống và ơn cứu độ.
Lạy Chúa, chúng con cảm tạ Chúa đã ban Lề Luật cho chúng con – nhìn nhận chúng con là dân riêng Ngài. Xin cho chúng con biết yêu mến Luật Chúa bằng một con tim giao ước và một khối óc yêu thương. Xin Chúa thứ tha những xúc phạm của chúng con trước tình yêu của Chúa, và những lỗi phạm của chúng con đối với tha nhân. Xin dạy chúng con đến với nhau bằng tình yêu và lòng thương xót trên con đường hiệp hành sống tình giao ước với Ngài. Amen.
Nt. Anna Nguyễn Thị Kim Anh, O.P.