Tâm tình Mục tử tháng 11 năm 2026
Linh mục xây dựng Giáo xứ bằng phẩm hạnh ‘Mục tử’
Quý Cha và Quý Tu sĩ thân mến,
Sứ vụ của Kitô hữu, dù là giáo sĩ, tu sĩ, hay giáo dân, mang ba yếu tố, ba nhưng hội lại làm một thực thể: ngôn sứ, tư tế, mục tử. Tâm tình mục tử tháng này triển khai yếu tố thứ ba… mục tử ‘dẫn đường-sự thật-sự sống’, mục tử ‘về cùng Cha Thầy cũng là Cha các con’, mục tử mang mùi chiên truyền ‘Thần khí phục sinh’ cho các tâm hồn.
Một
Vào thế kỷ 20, giữa dư âm những lời tuyên bố nẩy lửa ‘dại dột điên loạn’ của triết gia người Đức F. W. Nietzsche: ‘Thiên Chúa đã chết’, giữa những lời lẽ ‘buồn nôn’ về hiện hữu người ‘thừa thãi’ của triết gia hiện sinh vô thần J. P. Sartre, giữa những thái độ sai lầm như ‘chóa mắt’ trước hồng ân ánh sáng của Thánh Công đồng Vaticanô II… các bạn trẻ sinh viên châu Âu đã lưu truyền một lời nguyện cầu nay đã hơn nửa thế kỷ, tôi chuyển ngữ và thích nghi một chút để làm nguồn sống cho riêng mình:
‘Lạy Trái Tim cực Thánh Đức Chúa Giêsu, lạy nguồn mạch ân phúc,
Con thờ lạy Chúa, con yêu mến Chúa, con tựa sát lòng Chúa,
Trong niềm sám hối thẳm sâu, con trình lên Chúa trái tim non yếu của con.
Xin uốn nắn trái tim con nên khiêm tốn, kiên nhẫn, trong sáng, và luôn vừa ý Chúa.
Lạy Đức Chúa Giêsu nhân lành,
Xin đào luyện con sống trong Chúa và tựa nương Chúa,
giữ gìn con thoát hiểm nguy,
ủi an con khi sầu khổ,
thương ban sức khỏe thể chất,
trợ giúp nhu cầu thế trần,
chúc phúc công việc con làm,
và ân huệ vô giá được chết lành thánh thiện. Amen’.
Các bạn trẻ đã tìm được nền tảng vững vàng, điểm tựa đủ lực di động cả thế giới…
Thánh nữ Tiến sĩ Têrêsa Giêsu (1515-1582):
‘Ai được Chúa Kitô là bạn thân và là nhà lãnh đạo hào hiệp ngự trong lòng, thì có thể chịu đựng mọi sự. Quả thật, chính Người trợ lực và tăng cường sức mạnh cho chúng ta; Người không bỏ rơi ai, vì Người là bạn thân đích thực và chân thành.
Tôi thấy rõ là: nếu chúng ta muốn đẹp lòng Thiên Chúa và được Người ban cho những ân huệ lớn lao, thì chính Thiên Chúa lại muốn những ơn ấy đến với chúng ta qua bàn tay của Con Người Giêsu cực thánh, là Đấng mà Thiên Chúa uy nghi đã tuyên bố là rất đẹp lòng Người’…
Rất nhiều lần do kinh nghiệm, tôi nhận thấy một điều mà Chúa cũng nói cho tôi biết và tôi dám nói là tôi đã nhìn thấy tận mắt, đó là: chúng ta phải vào qua cửa này, nếu chúng ta muốn được Thiên Chúa uy nghi cao cả cho biết những điều huyền nhiệm và bí ẩn. Không được tìm con đường nào khác, cho dù đã đạt tới tuyệt đỉnh chiêm niệm. Trên con đường này, người ta bước đi an toàn vững chắc’.
Hai
Trong khi ‘tâm nguyện (meditation), tâm lặng’ (contemplation) về ‘phẩm hạnh mục tử’, cốt yếu chúng ta ‘di động’ vào Đức Giêsu Kitô để ‘đến mà xem’ (come and see) Người là ai? Người sống và đối diện tình huống lịch sử nào? Sự nghiệp nào của Người còn được trân trọng lưu truyền… làm thành ‘cứu độ’ cho từng cá nhân và toàn thể nhận loại, ‘lấp đầy những ước cùng mơ…’
Đức Giêsu Kitô vào trần gian trong tình huống lịch sử quê hương dân Dothái phải mang ách đô hộ của ngoại bang. Đế quốc Rôma đã liên minh với dân Dothái vào thời anh em nhà Macabê và dần dần chuyển thành quyền đô hộ. Xứ Giuđê đã thành một tỉnh của đế quốc trực thuộc Hoàng đế còn các xứ khác trong vùng Palestine, được chia ra cho các Quận vương quản trị.
Đứng trước tình thế ấy, dân Dothái phân chia theo ba lập trường. Cộng tác: Các gia đình quí phái, Tư tế. Các Thượng tế và bè Sađốc thuộc nhóm này. Đối lập: Thời Đức Giêsu còn ẩn dật tại Nazareth, Giuđa người Galilê cầm đầu nổi loạn. Về sau hoạt động trong bóng tối mệnh danh là ‘Nhiệt Thành’. Hàng phục thụ động: Biệt phái, Ký lục. Họ bảo tồn lề luật, đề xướng kỷ luật khắc khổ chờ Thiên Chúa thiết lập Nước của Người. Nhóm Essêni hoạt động trong bóng tối thuộc khuynh hướng này. Các trấn thủ Rôma thử mọi phương kế, khi thì đấu dịu, lúc lại thị uy, nhưng lòng thù ghét ngoại bang ăn sâu vào sinh hoạt người Dothái.
Trình thuật Tin Mừng cho thấy Đức Giêsu giao dịch với mọi nhóm: Biệt phái có, thu thuế có, ngoại bang có… Trong nhóm môn đệ thân tín của Đức Giêsu có người thu thuế, có kẻ theo nhóm nhiệt thành và môn đệ nghĩa thiết nhất của Người lại từng ‘quen biết’ hàng Thượng tế.
Đàng khác, phía nào cũng gặp những bất bình với Chúa… Phe ái quốc nhiệt thành không hiểu lời Người cảnh báo hối cải. Hạng thân Rôma như bè Hêrôđê có dịp lập công cáo tội với Rôma đô hộ vì lời giảng của Người làm lòng trông đợi Đấng Mêsia được dịp sôi nổi lên, và Người đã để dân hoan hô như vị cứu tinh, làm rung rinh ngai vàng Hoàng đế. Hàng tư tế hậm hực vì Người đã từng can thiệp vào nơi thánh thiêng, việc thanh tẩy Đền thờ làm mất đi mối lợi của họ. Hạng chống đối hơn cả là Biệt phái, lại là nhóm có tính tôn giáo hơn cả và có uy thế đặc biệt trên lòng đạo của dân. Họ coi mình bị xúc phạm khi Chúa chỉnh đốn tinh thần tôn giáo phiền phức, giả hình và tự mãn của họ. Dần dần họ kết án Người lạc đạo, khinh khi lề luật cha ông và nhiều lần họ công kích Người gắt gao… Xẩy ra là các phe chống đối nhau lại hiệp lực để tìm kế thủ tiêu ‘kẻ thù chung’…
Điểm then chốt là giáo huấn của Chúa so với họ, mang nội dung khác biệt trên cùng một sứ điệp lớn của mạc khải: ‘Nước Thiên Chúa’. Trong khi người Dothái nỗ lực đem ‘Nước Thiên Chúa’ đến và ngóng trông những sự lạ lùng họ tưởng tượng ra, thì Chúa Giêsu đến nói với họ ‘Nước Thiên Chúa đã gần bên rồi’, ‘Nước Thiên Chúa đã đến trên các ông’, ngay đây rồi! ‘Phúc cho những mắt thấy được mọi điều các ông thấy! Quả vậy, tôi bảo các ông, có nhiều vị tiên tri và nhiều vua chúa đã muốn được thấy các điều các ông thấy mà đã không được thấy, nghe các điều các ông nghe, mà đã không được nghe!’ (Lc 10,23.24).
Chúa rao giảng một ‘Nước Thiên Chúa’ không như người ta mong đợi, không có cách mạng bạo lực ồn ào, không gieo tai ương trên địch thù Israel, cũng không có một canh tân tức thời xa rộng về luân thường đạo lý. ‘Nước Thiên Chúa’ như hạt giống, như muối men, như mùa gặt, như chủ nhà đi phương xa trở về mà không ai ngờ trước, như kho tàng giấu kín bỗng có người may mắn khám phá ra, như cỏ lùng còn chờ đó cho một sự đổi đời… Đứng trước thực tại ‘Nước Thiên Chúa’, người ta phải quyết liệt dấn thân, thợ gặt phải tay liềm tay hái cần mẫn kẻo mùa màng hư đi, người buôn ngọc phải đem bán hết gia tư tậu lấy kẻo hỏng dịp có một không hai…
‘Giờ đến’ với ai đó có thể là một đại họa, như tên đầy tớ biếng lười lúng túng chôn đi vốn liếng cuộc đời, như người quản gia vô trách nhiệm ‘ăn uống say sưa’ lại còn ‘tra tay đánh đập tôi trai tớ gái’ trong nhà.
Tuy nhiên, ‘Giờ đến’ thường mang đến sự mãn nguyện, có phúc được tỉnh thức gặp chủ về, có phúc tậu được viên ngọc mơ ước, có phúc thu hoạch mùa màng gấp trăm, có phúc được chủ khen thưởng ‘hãy vào trong hoan lạc của chủ ngươi’ (Mt 25,21).
‘Giờ’ các dụ ngôn nói đến là gì? ‘Nước Thiên Chúa’ đã đến, bởi vận vào sự kiện lịch sử Đức Giêsu Kitô đã đến, bởi các lời Người nói, các việc Người làm… bởi các dấu lạ siêu phàm: muôn người được chữa lành và người chết sống lại… bởi toàn thể các biến cố kết thúc nơi sự chết và sống lại của Chúa… Người ta đã đứng trước ‘Nước Thiên Chúa’, nghĩa là đã gặp chính Thiên Chúa hạ mình thẳm sâu để được tôn vinh cao ngất. Thập giá ngất cao ở trên thế gian này, ‘Ngày thứ nhất trong tuần’ rạng ánh bình minh ngày tạo dựng mới trong ‘Nước Thiên Chúa’. ‘Đức Giêsu Kitô: hôm qua và hôm nay vẫn là một, và cho đến muôn đời’ (Dt 18,8).
Như thế, ‘Nước Thiên Chúa’ không phải là một ảo tưởng hay là cái đích xa vời. Nước ấy đã hiện hữu giữa dòng lịch sử nhân loại, là trung tâm đầy mãnh lực tạo thành. Ở đâu Đức Giêsu Kitô hiện diện, thì đó có mãnh lực không đo lường được, khử trừ sự dữ, tội lỗi, chết chóc và canh tân hoàn toàn sự sống nhân loại.
Thuở xưa, Chúa Cha dùng các tiên tri để nói ‘Lời’ khuấy động, lay tỉnh dân cứng cổ nhưng sau cùng ‘Lời’ đã thành xác phàm và đã lưu trú nơi chúng tôi’. Chúa Giêsu Kitô chịu treo trên thập giá biểu hiện ‘Lời đã thành xác phàm’ cách trọn hảo hơn cả, biểu hiện Thiên Chúa gặp con người nhiệm mầu sâu xa cách ‘ngôi hiệp’, sự gặp gỡ làm cùng đích cho cả lịch sử.
Chúa Giêsu Kitô làm cho lịch sử có ý nghĩa, có cùng đích, được các Tông đồ, đến lượt mình trở nên ‘Lời’, mang vào ‘lịch sử’, vào dòng đời muôn thế hệ. Họ nhớ lại Chúa đã nói gì trong bữa cuối cùng họ được ăn uống với Người: Đêm trước ngày Chúa chịu nạn, Người đã cầm lấy bánh, bẻ ra và chia cho họ, với những lời đáng kinh ngạc: ‘Này là Mình Thầy, vì các con: hãy làm sự này mà nhớ đến Thầy’. Cũng vậy về chén, sau khi đã dùng bữa tối xong, mà rằng: ‘Chén này là Giao ước mới trong Máu Thầy, các con hãy làm sự này mỗi khi uống, mà nhớ đến Thầy’ (1Cr 11, 23-25).
Bây giờ và trung thành theo dòng lịch sử, họ hiểu hơn ý Chúa muốn nói. Để làm chứng chỉ vĩnh tồn cho sự thật Thiên Chúa đã làm trong Đức Giêsu Kitô, họ lặp lại trong bữa ăn thân mật của họ điều Đấng ‘là Thầy và là Chúa’ đã nói và đã làm: ‘Vì mỗi lần anh em ăn bánh ấy, và uống chén ấy, anh em loan báo sự chết của Chúa cho tới lúc Người đến’ (1Cr 11,26). Đó là ký ức tiên khởi về sự kiện Giêsu Nazareth, và đó cũng là điều Giáo hội vẫn còn làm lại mãi, để luôn sống lại ký ức về biến cố ‘động trời’ và mong mỏi rằng ‘Được nên đồng hình đồng dạng với sự chết của Người, thì trông được biết Người và quyền năng sống lại của Người’ (Phil 3,10).
Ba
Trong chuyến viếng thăm Genoa ngày 27 tháng 5 năm 2017, Đức Thánh Cha Phanxicô đã gặp gỡ thân tình những công nhân nhà máy thép đang gặp khó khăn, sau đó gặp các giáo sĩ và tu sĩ tại nhà thờ chính tòa thành phố và đã cử hành Thánh lễ gần bến cảng với cộng đoàn phụng vụ 80.000 người. Trong khi bênh vực các công nhân khi lao động, khi mất việc làm, Người đánh thức lương tâm về ‘Một nền kinh tế mất đi sự tiếp xúc với bộ mặt của người dân, nó trở nên vô danh và do đó tàn nhẫn’, Đức Thánh Cha hướng về các mục tử bằng đối chiếu ‘linh mục chăn chiên tốt lành với linh mục ‘doanh nhân’. Đức Giêsu đã khai phá một ‘Con đường, sự Thật, sự Sống’. ‘Hãy xem Chúa Giêsu trải qua cả ngày như thế nào, rất nhiều thời gian cầu nguyện một mình, sau đó đi đường với đám đông, gần gũi mọi người và những vấn đề của họ. Người không bao giờ ẩn núp. Luôn di chuyển, Người không bao giờ, như thể, nhìn vào đồng hồ của mình, nói rằng tôi phải làm điều này, điều nọ, nhưng luôn mở lòng với mọi người, đặc biệt với những người ‘thiếu thốn’. Đức Phanxicô nhắn nhủ các mục tử: ‘Đừng sợ bị kéo theo cách này hay cách khác, hãy để bản thân bị mọi người làm cho mệt mỏi’. Yếu tính của mục tử trong Giáo hội không phải là ‘doanh nhân’ mà là ‘Giêsu’.
Chúa Giêsu bộc bạch một cách hết sức ân cần cho chúng ta: ‘Người chăn chiên tốt, chính là Ta’. Thuật ngữ ‘Chính là Ta’ trong Tin Mừng Gioan 10,1-21 được nhắc đi nhắc lại như một điệp khúc để như khắc sâu vào ‘đá’ cho rõ ý tưởng và cho lưu lại mãi về sau, trong đó hai lần khẳng định ‘Người chăn chiên tốt, chính là Ta’.
Thuật ngữ ‘Chính là Ta’ liên quan đến mạc khải Thánh Danh cực trọng của Đức Chúa. Truyền thống Giavit đưa việc thờ Giavê (Đức Chúa) lên tới thời khởi thủy của nhân loại và dùng Danh Thiên Chúa này trong suốt lịch sử các tổ phụ: ‘Ađam còn biết vợ lần nữa và bà đã sinh hạ con trai và gọi tên là Set… Bấy giờ người ta đã bắt đầu kêu Danh Giavê (Kn 4,26). Theo truyền thống Elohim và Tư tế, Danh Giavê được mạc khải cho Môsê: ‘Ta là Đấng có’, ‘Ta hằng hữu’ (Bản LXX), ‘Chính là Ta’, (TOB: Je suis Qui Je serai) (Xh 3,14). Thiên Chúa là Đấng duy nhất ‘Có’ một cách đích thực, các thần dân ngoại là không. Người ‘Hiện Hữu’ mà siêu việt nên luôn là mầu nhiệm đối với con người, hoạt động trong lịch sử của dân Người và của nhân loại để hướng đến một cùng đích.
‘Chính là Ta’, được lặp lại ba lần trong vườn cây dầu, và khi nghe lời chất chứa uy nghi những kẻ tìm bắt Chúa cùng với Giuđa phản bội ‘giật lùi đàng sau và nhào xuống đất’ (Ga 18,6). Trong khi kẻ bị kết án chịu đóng đinh thập giá là hạng bị nguyền rủa thì Chúa Giêsu lại tiên báo: ‘Khi các ngươi nhắc Con Người lên cao, bấy giờ các ngươi sẽ biết: chính là Ta’ (Ga 8,28).
‘Người chăn chiên tốt’ chỉ hình ảnh Thiên Chúa là Đấng dẫn dắt, quan phòng chăm sóc dân Người ví như đoàn chiên. Ký ức những người chăn chiên ‘doanh nhân’ của nhà Israel (Ez 34,1-31) còn trĩu nặng vết thương trong lịch sử, họ ra sức trục lợi, bỏ chiên ‘sống chết mặc bay’… Chúa đã hứa cho dân ‘Ta sẽ dẫn các ngươi về Sion. Ta sẽ ban cho các ngươi những mục tử theo lòng Ta mong muốn’ (Gr 3,14.15). Thay vì người lạ, trộm, cướp, kẻ chăn thuê, ‘không có chiên làm của mình’, ‘chỉ để đánh cắp sát hại và hủy diệt’… ‘Người chăn chiên tốt, chính là Ta’, ‘thí mạng sống mình vì chiên’, ‘để chúng được có sự sống và có một cách dồi dào’. ‘Ta còn những chiên khác nữa, không thuộc ràn này; các con chiên ấy, Ta cũng phải chăn dắt, và chúng sẽ nghe tiếng Ta, và sẽ thành một đàn chiên, một chủ chiên’ (x. Ga 10,1-21).
Có một ‘người’, người môn đệ Chúa yêu, trông thấy… đã làm chứng, và chứng của người là chứng xác thực, và người biết là đã nói thật, ngõ hầu cả anh em nữa cũng tin’, về ‘một người lính lấy đòng đâm cạnh sườn Người, và lập tức có máu và nước chảy ra. ‘Trông lên’ là ‘Tin’. Chúa Giêsu chết là tảng đá Môsê đã đập và nước đã trào ra duy trì sự sống cho dân trong sa mạc, là suối tự đền thờ chảy ra tưới cả mặt đất. Chúa Giêsu đưa mọi sự tới ‘viên mãn’. Tất cả nhiệm cuộc thiêng liêng mới đều phát xuất từ thân xác Chúa Giêsu đã chết và được tôn vinh. Các bí tích, cách riêng Thánh Tẩy và Thánh Thể, đều khơi nguồn từ ‘Đá Tảng’ Giêsu. Tội nhân được ‘bàn tay chịu đóng đinh và trái tim chịu lưỡi đòng đâm thâu’ nâng dậy để ‘trông lên’ mà nhận lấy ‘Thần khí’ của Đấng từ thập giá ‘gục đầu xuống’ trút lại… Thiên Chúa luôn là người Cha, khi ‘nó’ còn ở đằng xa, thì Cha ‘nó’ đã thấy ‘nó’… (x. Lc 15,11-32).
Anh em linh mục thân mến,
Tâm tình mục tử hôm nay đến tay anh em vào đầu tháng 11, hy vọng như lời nhắc nhở chúng ta canh tân đời sống và sứ vụ linh mục.
Chúng ta cần định vị mình vào thời điểm ‘mở bí mật Đấng Thiên Sai’ (các con đừng nói với ai cho tới khi Thầy từ cõi chết sống lại), vào sau biến cố Chúa chúng ta phục sinh, như các Tông đồ đã được Chúa dạy, trong nhãn quan kérygma, để ‘đi vào’ mầu nhiệm Giêsu, để nhận thức mầu nhiệm Giáo hội ‘Các Thánh cùng thông công’: Giáo hội khải hoàn, Giáo hội chiến đấu, Giáo hội thanh luyện…
Linh mục xây dựng giáo xứ với tư cách một tiên tri, tư tế và mục tử… như lòng Chúa mong muốn.
† Gioan Đỗ Văn Ngân
Hiệp hành cùng anh em