Sức sống và hồn tông đồ của người môn đệ - thừa sai qua chân lý “biết Chúa và biết mình” nơi Thánh Catarina

SỨC SỐNG VÀ HỒN TÔNG ĐỒ CỦA NGƯỜI MÔN ĐỆ - THỪA SAI QUA CHÂN LÝ “BIẾT CHÚA VÀ BIẾT MÌNH” NƠI THÁNH CATARINA

 

Mỗi Kitô hữu là một môn đệ thừa sai: “Anh em là ánh sáng thế gian” (Mt 5,14). Đó là chủ đề phụng vụ cho năm 2026 của Hội đồng Giám mục Việt Nam đưa ra vào ngày 10.10.2025. Trở thành môn đệ thừa sai đích thực, nghĩa là sống như Chúa Giêsu, gần gũi với Chúa Cha qua cầu nguyện, phục vụ anh em qua bác ái, và loan báo tin mừng qua chứng tá cá nhân. Đây chính là lẽ sống, là niềm vui và là ơn gọi cao cả nhất mà mỗi chúng ta đã nhận lãnh từ ngày chịu phép Rửa tội. Điều này ta thấy được thể hiện rõ nét trong cuộc đời thánh Catarina qua chân lý “Biết Chúa và Biết Mình”. Đó chính là cái hồn và sức sống của người môn đệ - thừa sai trong thời đại đề cao trí tuệ nhân tạo và kĩ thuật số hóa hôm nay.

1. Catarina – Một Đời Sống Gắn Bó Mật Thiết Với Chúa qua chân lý:  “Biết Chúa, Biết Mình”

Từ một thiếu nữ nghèo nàn thất học tại thành Siena nước Ý vào thế kỷ XIV, thánh Catarina được Thiên Chúa tuyển chọn. Với tâm hồn tự do thanh thoát, thánh Catarina đã vét rỗng chính mình, để Thiên Chúa chiếm hữu hoàn toàn và hoạt động nơi chị thánh. Suốt cuộc đời, chị thánh hăng say truy tìm Chân lý về Thiên Chúa và về con người. Theo chị thánh, nền tảng của sự trọn lành là “biết Chúa và biết mình.” Về điểm này, Cha Raymonđô, linh hướng cho Catarina kể rằng, ngay từ lúc Catarina bắt đầu đi vào con đường tâm linh khổ hạnh, một ngày nọ Chúa đã hiện ra với Chị và nói: “Con có biết con là ai và Ta là ai không?” – và chính Chúa đã trả lời: “Con là kẻ không hiện hữu, còn Ta là Đấng Hằng Hữu.”

Đối với thánh Catarina, “biết Chúa” và “biết mình” là hai mặt của một thực tại bổ túc cho nhau. Chính nhờ “biết Chúa,” chúng ta mới hiểu con người thực của mình, biết mình được Chúa yêu vô điều kiện vì tìm thấy chính Thiên Chúa trong chúng ta. Thánh Catarina nhận thức rằng tự bản thân, chúng ta không thể đạt tới sự hiểu biết mình phong phú và sâu sắc nếu không nhìn vào “tấm gương hoàn hảo của Chúa.”

Trong Đối Thoại, chị mô tả linh hồn như chiếc thuyền xuôi dòng đại dương. Thánh Giá là bánh lái; Thánh Thể là cột buồm; Máu Chúa là biển yêu thương; Thánh Thần là gió. Nếu tấm buồm kiêu căng xõa rộng sai chiều sẽ lật úp con thuyền. Nhưng khiêm nhu buộc chặt buồm vào cột, và thuyền vượt bão trong bình yên.

Chiêm ngắm đời sống gắn bó khắng khít và thân tình của thánh Catarina với Chúa, Người nữ tu Đaminh Thánh Tâm hãy luôn sống triệt để di ngôn của cha thánh Đaminh mong muốn nơi các môn sinh của mình: “Hãy nói với Chúa và nói về Chúa” trong mọi cảnh huống của cuộc sống, nhất là trong thời đại đề cao trí tuệ nhân tạo và kĩ thuật số hóa: Thế giới hôm nay ca ngợi Big-Data, AI, siêu máy tính, còn đức tin bị coi là lỗi thời. Đời sống gắn bó của thánh Catarina thất học đang thách đố chúng ta: liệu trái tim có còn kênh để Thiên Chúa truyền dữ liệu vĩnh cửu? Hãy để Ngài viết thần học mới ngay trong sổ tay cuộc đời ta, như đứa trẻ trao bút cho Cha hay không?

Mặt khác, vì sứ mạng thừa sai đòi hỏi một sự “đi ra” (Ecclesia exiens). Đi ra khỏi cái tôi ích kỉ, đi ra khỏi những hình thức đạo đức để chạm đến nỗi đau của anh em. Chúng ta được gọi để trở thành “rượu mới” (x.Mc 2,22) đem lại sự nồng nàn của tình yêu Thiên Chúa cho một thế giới đang nhạt nhẽo vì sự vô cảm.

2. Catarina – Mẫu Gương Phục Vụ Âm Thầm

Từ khi khám phá ra chân lý “biết Chúa, biết mình”, đời sống Catarina được biến đổi tận căn. Chị thánh xác tín rằng: chị không thể yêu Thiên Chúa, Đấng vô hình, nếu không yêu mến anh chị em hữu hình (x.1Ga 4, 20). Được tình yêu Chúa thúc bách, Thánh Catarina đã bước ra khỏi cuộc sống ẩn dật và lên đường phục vụ người nghèo, người bất hạnh của thành phố Siena và những vùng lân cận. Chị dấn thân vào việc chăm sóc người phong cùi, những nạn nhân bệnh dịch và những người vô gia cư ở thành phố vì chị nhìn thấy gương mặt Đức Kitô nơi họ. Chị thánh thâm tín rằng: những gì Chị làm cho người nghèo thực ra là làm cho chính Đức Kitô. Tình yêu Thiên Chúa không cho phép Chị thờ ơ với người nghèo, vì “như mọi mối tương quan dựa trên sự ích kỷ rốt cuộc sẽ tiêu tan, thì đức ái không vươn tới người nghèo cuối cùng sẽ trở thành lời nói dối.”[1]

Cùng với kinh nghiệm thiêng liêng bên Đấng Bị Đóng Đinh của Catarina. Chị thánh nghe “tiếng tim Đức Giêsu đập dữ dội vì yêu con người” và hiểu: thuốc chữa duy nhất là Máu Chúa chảy tràn trong Hội Thánh – một Hội Thánh nghèo, khiêm nhường và hiền lành. Đó là lý do Catarina phục vụ người bệnh ở bệnh viện Santa Maria della Scala, vuốt mắt tử thi, chấp nhận ghẻ lở mưng mủ chảy xuống tay; bởi lẽ, chỉ ai vác lấy gánh của người khác mới có quyền mời gọi họ đặt gánh nặng lên vai Đấng Cứu Thế.

Dù bận rộn với những công việc bác ái xã hội, chị Catarina vẫn dành giờ để tâm giao với Chúa. Chính nhờ đời sống cầu nguyện, chiêm niệm đã tiếp sức cho mọi hoạt động của Chị và giúp Chị có sáng kiến tìm ra những phương thế để phục vụ tha nhân. Chị được nhiều ơn lạ, có khả năng tiên đoán tương lai và đọc được tâm tư của người khác. Catarina nhận thấy tình yêu của Chị đối với tha nhân trở thành phương tiện hữu hiệu để Thiên Chúa quan phòng chăm sóc Chị. Vì được tạo dựng bởi tình yêu của Ba Ngôi Thiên Chúa, Catarina xác tín rằng Chị được hiện hữu cho tình yêu, một tình yêu cần đến tha nhân và chăm lo cho tha nhân.

Khi sống chân lý “biết Chúa” và “biết mình,” Catarina chia sẻ chính sự hiện hữu của Thiên Chúa. Chị ý thức thân phận hư vô của mình và tín thác hoàn toàn nơi Thiên Chúa. Dù rất thích đời sống cô tịch trầm lắng, Catarina đã phải từ bỏ ước muốn này để bước ra chốn đô hội giữa lòng thế giới để rao giảng LỜI.

3. Cuộc Đời Catarina Là Lời Loan Báo Tin Mừng Sống Động

Thiên Chúa đã tuyển chọn thánh Catarina Siena cho sứ vụ giảng thuyết Tin Mừng hầu canh tân Giáo hội và đưa con người trở về với Thiên Chúa. Từ một thiếu nữ nghèo nàn, thất học....nhưng với sức mạnh của Chúa, Chị nổi danh là một nữ giảng thuyết, một nhà ngoại giao, một nhà thần bí, một tiến sĩ tâm linh, và đồng thời cũng là một hiền mẫu của những người con tinh thần đã được chị phục vụ, yêu mến và cảm hóa. Khi các tiến sĩ thời đó kinh ngạc trước những lá thư lửa hồng gửi qua Âu châu, Catarina chỉ mỉm cười: “Tôi chỉ là chiếc bút; Đấng cầm bút mới là tác giả.”

Là những môn sinh của thánh Catarina, chúng ta hãy noi gương bắt chước chị thánh: phải luôn chọn quy hướng về Chúa và làm theo thánh ý Ngài trong mọi hoạt động, cụ thể như:

Biết Chúa và biết mình: Đây là chân lý nền tảng chi phối cuộc đời Catarina. Chị muốn biết Thiên Chúa như “Chúa là” và biết mình như “mình là” – một thụ tạo được dựng nên giống hình ảnh Chúa. Noi gương thánh Catarina, giữa cuộc sống ồn ào và xao động, chúng ta hãy xây cho mình một “căn phòng nội tâm” vững chắc bằng việc nuôi dưỡng đời sống cầu nguyện (sức sống và hồn sống của đời tu) qua việc yêu mến và trung thành với các cử hành phụng vụ và cầu nguyện hay bằng sự kết hợp liên lỉ với Chúa trong mọi hoạt động. Chính nơi “căn phòng nội tâm” này, chúng ta sẽ gặp được Chúa, gặp được chính mình và anh chị em; được ân sủng Chúa lấp đầy những giới hạn và yếu đuối bản thân, giúp chúng ta hoàn thiện chính mình và khiêm tốn đón nhận anh chị em.

Lòng trắc ẩn đối với những người đau khổ: Thánh Catarina có một lòng trắc ẩn sâu sắc, một trái tim chạnh thương đối với tha nhân. Chị nhạy bén với nhu cầu của những người bất hạnh, người nghèo túng, đau bệnh và vô gia cư. Chị sẵn sàng để mình bị quấy rầy, bị sỉ nhục, khinh khi để đến với những chi thể Chúa Kitô đang bị bỏ rơi. Theo gương chị thánh, chúng ta cũng được mời gọi để cúi xuống lau rửa vết thương tinh thần và thể lý cho chị em trong cộng đoàn và của những ai chúng ta được sai đến phục vụ. Chúng ta học nơi Chị thánh tinh thần phục vụ vô vị lợi, nhận ra gương mặt Chúa Giêsu nơi mọi người, nhất là những người nghèo, người đau bệnh nơi những người sắc tộc vùng Tây Nguyên…. Mong sao sự hiện diện và cung cách phục vụ của chúng ta trở thành niềm hy vọng và chữa lành cho một xã hội trong đó người nghèo chiếm đa số bởi cán cân công bằng và công lý nghiêng về thiểu số người giàu.

Tham gia sứ vụ giảng thuyết: Thánh Catarina, mẫu gương người nữ giảng thuyết thức thời, đã rao giảng ở mọi nơi và mọi lúc: trong phòng giam của Nicholas khi anh đang chờ để bị xử tử; với Đức Giáo hoàng Gregory XI khi ngài đang do dự dời Avignon để trở về Roma; với Palmira đang hấp hối trên giường bệnh hay với John Hawkwood, người lính đánh thuê người Anh, khi anh đang nghiên cứu trận chiến tiếp theo của mình.[2] Là những người nữ tu Đa Minh Thánh Tâm, chúng ta được mời gọi sống đặc sủng Giảng Thuyết của Dòng bằng việc tìm ra những biên cương mới một cách linh hoạt và sáng tạo. Với lời rao giảng mang tính ngôn sứ, lòng trắc ẩn của Tin Mừng trao ban sự sống, niềm vui và hy vọng. Biết đồng hành với người khác tại một thời điểm cụ thể trên hành trình cuộc đời họ. Vì thế, trong sứ vụ và hoàn cảnh hiện tại, mỗi chúng ta cần tìm ra những phương thế mới để có thể tiếp cận gần hơn, thấu cảm hơn và có những trợ giúp thiết thực hơn cho những người nghèo đói, đau khổ nơi những người sắc tộc vùng Tây Nguyên dưới nhiều dạng thức trong cộng đoàn, giáo xứ và xã hội.

Vâng, thánh Catarina, người môn đệ - thừa sai không như chị dự định ban đầu, nhưng là tất cả những gì Thiên Chúa đã hoạch định nơi chị. Được thiêu đốt bởi Tình Yêu là Thiên Chúa, chị buông bỏ ý riêng hầu thánh ý Chúa được thành toàn nơi chị. Chị can đảm rời khỏi chốn cô tịch để đến rao giảng giữa lòng một thế giới đương thời đang đau khổ bởi chiến tranh, nghèo đói và dịch bệnh. Giữa những khủng hoảng xâu xé Giáo hội, sự hiện diện của thánh Catarina là tiếng nói của Chân Lý và Tình Yêu, là bảo chứng Thiên Chúa đang hoạt động, thấu cảm và xót thương thế giới này. Qua gương mẫu của chị thánh, ước gì nhóm lên trong chúng ta lửa khát khao tình yêu và hi vọng. Ước gì mỗi người nữ tu Đaminh Thánh Tâm hãy luôn  sống chân lý:  “Biết Chúa và Biết Mình” trong cuộc sống thường ngày. Vì đó chính là cái hồn và sức sống của người môn đệ - thừa sai về tình yêu và hi vọng giữa một thế giới đang xáo động vì trí tuệ nhân tạo, biến đổi khí hậu và xung đột.

                                                                                                 Nt. Têrêxa Avila Nguyễn Thực

(Trích NS Catarina số 52, 2026)