TỪ BỎ ĐỂ YÊU THƯƠNG NHIỀU HƠN
Có những điều chúng ta đã từ bỏ từ ngày khấn dòng nhưng qua năm tháng vẫn âm thầm giữ lại trong lòng: mong muốn được nhìn nhận, một ý riêng khó buông, nỗi đau chưa được chữa lành hay ước muốn mọi sự diễn ra theo cách mình mong đợi. Chúng ta vẫn trung thành với giờ kinh, tận tụy trong sứ vụ, nhưng đôi khi lại khép lòng trước một lời góp ý, một quyết định trái ý hay một người mình chưa dễ đón nhận.
Những khoảnh khắc ấy nhắc chúng ta rằng lời khấn được tuyên đọc cách long trọng một lần, nhưng hành trình thuộc về Thiên Chúa vẫn tiếp diễn mỗi ngày. Có những từ bỏ đã trở thành hành động mà chưa thực sự đem lại tự do nội tâm. Có những điều tưởng đã trao phó, nhưng khi bị chạm đến, chúng ta mới nhận ra mình vẫn muốn nắm giữ.
Vì thế, câu hỏi quan trọng không chỉ là chúng ta đã hy sinh những gì, mà còn là: tình yêu Thiên Chúa vẫn chưa chạm đến nơi nào trong lòng mình?
Hiến dâng không khởi đi từ những gì chúng ta làm cho Thiên Chúa, nhưng từ tình yêu Ngài đã dành cho chúng ta trước. Nơi Đức Giêsu Kitô, tình yêu ấy mang lấy thân phận con người và được biểu lộ đến cùng trên thập giá. Đời thánh hiến là lời đáp trả tình yêu ấy, khi chúng ta để cuộc đời mình ngày càng được uốn nắn theo Tin Mừng. Chúng ta không bước vào đời tu vì đã hoàn thiện, nhưng để tiếp tục được Thiên Chúa dẫn dắt, chữa lành và biến đổi.
Từ lễ vật đến chính con người mình
Các ngôn sứ từng nhắc nhở dân Israel rằng lễ vật bên ngoài không thể thay thế một tâm hồn biết lắng nghe và thực thi ý muốn Thiên Chúa. Điều Ngài mong đợi không chỉ là những gì chúng ta dâng lên, mà còn là chính cuộc đời được sống trong công chính, lòng thương xót và sự trung tín.
Nơi Đức Giêsu, chúng ta nhận ra ý nghĩa sâu xa của sự hiến dâng: “Con Người đến không phải để được người ta phục vụ, nhưng là để phục vụ và hiến mạng sống làm giá chuộc muôn người” (Mc 10,45). Thập giá mặc khải tình yêu trung tín đến cùng, chứ không tôn vinh đau khổ tự thân. Bước theo Đức Kitô, chúng ta được mời gọi đón nhận ân sủng và để ân sủng sinh hoa trái trong cuộc đời mình.
Bởi thế, sống đơn giản không có nghĩa là đã hoàn toàn tự do trước nhu cầu an toàn; không tìm kiếm địa vị chưa chắc đã hết mong được ghi nhận; khấn vâng phục cũng không có nghĩa là luôn dễ dàng đón nhận điều trái ý. Những phản ứng ấy cho thấy vẫn còn những vùng trong lòng cần được tình yêu giải thoát.
Nhận ra giới hạn không phải để kết án bản thân hay giữ gìn một hình ảnh tốt đẹp trước người khác. Đó là can đảm nhìn nhận những nỗi sợ, tổn thương và nhu cầu đang chi phối mình, rồi đem tất cả đến trước mặt Thiên Chúa. Chỉ khi thôi né tránh sự thật trong lòng, chúng ta mới có thể mở ra cho ân sủng tiếp tục biến đổi.
Ba lời khấn, một hành trình yêu thương
Khiết tịnh, khó nghèo và vâng phục không phải là ba cam kết tách rời, nhưng cùng dẫn chúng ta vào một hành trình: sống tự do hơn để yêu theo cách của Đức Kitô.
Vâng phục mời gọi chúng ta tìm kiếm ý Thiên Chúa ngay cả khi điều ấy không trùng với dự định riêng. Trong vườn Cây Dầu, Đức Giêsu cầu nguyện: “Xin đừng theo ý con, mà xin theo ý Cha” (Lc 22,42). Vâng phục không có nghĩa là không còn thao thức hay giằng co, nhưng là đem những giằng co ấy vào tương quan với Thiên Chúa để tìm kiếm điều Ngài muốn. Điều đó cũng không loại trừ khả năng phân định, đối thoại hay trách nhiệm lên tiếng trước điều sai trái. Chúng ta được mời gọi trình bày điều mình xác tín trong sự tôn trọng, biết lắng nghe và trung thành với lương tâm đã được đào luyện.
Khó nghèo không chỉ là sở hữu ít hơn, mà còn là biết đủ, sử dụng những gì được trao phó cách có trách nhiệm, tránh lãng phí và không xem của cải hay tiện nghi như quyền lợi tuyệt đối của riêng mình. Tinh thần ấy giúp chúng ta luôn nhớ đến những người đang thiếu thốn và sẵn sàng đặt đòi hỏi của Tin Mừng lên trên sự an toàn ích kỷ.
Khiết tịnh dạy chúng ta yêu thương mà không chiếm hữu. Chúng ta vẫn cần được yêu thương, thấu hiểu và thuộc về những tương quan thân tình. Đời thánh hiến không đòi phủ nhận những nhu cầu ấy, nhưng mời gọi sống chúng cách trưởng thành, với những ranh giới lành mạnh và sự tôn trọng tự do của người khác. Yêu thương quảng đại không phải là đòi người khác lấp đầy mọi thiếu hụt của mình, nhưng là mở lòng đón nhận và trao ban mà không ràng buộc.
Qua ba lời khấn, chúng ta dần hiểu rằng tự do không phải là muốn gì cũng được, nhưng là không để ý riêng, của cải hay nhu cầu tình cảm chi phối toàn bộ đời sống. Tự do ấy không thành hình chỉ bằng quyết tâm, mà lớn lên nhờ ân sủng và qua những lựa chọn cụ thể mỗi ngày.
Trung thành trong những điều nhỏ bé
Phần lớn đời sống tu trì không được làm nên bởi những biến cố lớn lao, nhưng bởi những việc bình thường: chu toàn công việc không ai để ý, kiên nhẫn lắng nghe, đón nhận khác biệt hay tiếp tục phục vụ khi kết quả không như mong đợi. Chính trong những điều âm thầm ấy, tình yêu trở thành cách chúng ta hiện diện với người khác.
Tuy nhiên, trung thành với thập giá Đức Kitô không có nghĩa là xem mọi đau khổ đều tốt đẹp hay cam chịu trong im lặng. Không phải cứ chịu đựng nhiều là yêu thương nhiều; cũng không phải mọi tổn thương đều đương nhiên làm chúng ta trưởng thành. Có những lúc, trung thành với Tin Mừng đòi hỏi chúng ta nói lên sự thật, tìm kiếm sự trợ giúp hoặc bảo vệ người đang bị tổn thương. Tha thứ không có nghĩa là phủ nhận điều đã xảy ra, và lòng thương xót không loại trừ công lý.
Những vết thương đôi khi cần thời gian, sự đồng hành thiêng liêng, nâng đỡ của cộng đoàn hoặc trợ giúp chuyên môn để được chữa lành. Đón nhận sự trợ giúp không làm cho ơn gọi kém giá trị, nhưng giúp chúng ta sống thật với thân phận con người. Khi những đau khổ được đón nhận trong tương quan với Đức Kitô và với sự nâng đỡ thích hợp, chúng có thể giúp ta hiểu hơn sự mong manh của mình và của người khác, biết lắng nghe mà không vội phán xét, cảm thông mà không áp đặt kinh nghiệm riêng.
Cộng đoàn: nơi tình yêu được lớn lên
Chính trong đời sống cộng đoàn, chúng ta nhận ra tình yêu đang lớn lên đến đâu. Khi gặp một người khác biệt, bị hiểu lầm hay không được đón nhận ý kiến, những phản ứng thật của chúng ta dần bộc lộ. Chúng ta có thể dễ dàng nói về lòng thương xót nhưng lại khó mở lòng với người đã làm mình tổn thương.
Thánh Gioan nhắc nhở: “Ai không yêu thương người anh em mà họ trông thấy, thì không thể yêu mến Thiên Chúa mà họ không trông thấy” (1 Ga 4,20). Tương quan với Thiên Chúa không tách rời cách chúng ta nhìn, nói và đối xử với người bên cạnh. Đời sống thiêng liêng không chỉ được thể hiện trong nhà nguyện, mà còn qua cách chúng ta đón nhận góp ý, gìn giữ phẩm giá của chị em và cư xử khi không ai quan sát.
Hiệp thông không đòi mọi người phải nghĩ giống nhau hay tránh mọi bất đồng. Một cộng đoàn trưởng thành cần biết đối thoại, nói sự thật trong tôn trọng, nhận trách nhiệm và cùng sửa chữa những tổn thương. Tha thứ không xóa bỏ sự thật; hòa giải cũng không thể được xây dựng bằng cách buộc người bị tổn thương phải im lặng. Tình yêu cần lòng thương xót, nhưng cũng cần công bằng và những thay đổi cụ thể.
Đôi khi, bước đi của tình yêu chỉ là một lời xin lỗi chân thành, sự lắng nghe không vội biện minh hay việc chủ động làm hòa thay vì tiếp tục giữ khoảng cách. Những điều nhỏ bé ấy không xóa hết khác biệt, nhưng giúp chúng ta bớt đặt cái tôi ở trung tâm và mở ra khả năng gặp gỡ nhau trong sự thật. Hiệp thông là hành trình chung của cả cộng đoàn, chứ không phải trách nhiệm riêng của người luôn nhẫn nhịn để giữ hòa khí.
Không giữ lại điều gì khỏi tình yêu
Qua năm tháng, chúng ta hiểu rằng lời khấn không khép lại hành trình hoán cải, nhưng mở ra con đường cần bước đi mỗi ngày. Có lúc chúng ta trung thành trong niềm vui; có lúc mệt mỏi, chạm đến giới hạn và nhận ra mình không thể tiếp tục chỉ bằng sức riêng. Khi ấy, điều cần thiết có thể không phải là cố gắng làm thêm, nhưng là khiêm tốn nhận lỗi, xin trợ giúp, sửa lại điều chưa đúng hoặc chấp nhận giới hạn của mình.
Vẻ đẹp của đời thánh hiến không nằm ở số lượng hy sinh hay những việc đã hoàn thành, nhưng dần hiện lên trong cách chúng ta sống: biết xin lỗi khi làm tổn thương người khác, trung thành dù không được ghi nhận và vẫn dành chỗ trong lòng cho người mình chưa dễ đón nhận.
Chúng ta biết mình chưa yêu được như Đức Kitô, chưa hoàn toàn tự do trước mọi nỗi sợ và chưa chữa lành mọi vết thương. Nhưng những giới hạn ấy không phải điều cần che giấu hay vượt qua chỉ bằng ý chí. Chúng ta được mời gọi đem chúng vào tương quan với Thiên Chúa, để Ngài tiếp tục chữa lành và biến đổi. Hiến dâng trọn vẹn không có nghĩa là tự làm cho mình hoàn hảo, nhưng là không ngừng mở lòng đón nhận ân sủng, ngay cả khi đổi thay còn chậm và nhiều thử thách.
Vì thế, câu hỏi chúng ta cần mang theo không chỉ là đã hy sinh bao nhiêu, làm được những gì hay được nhìn nhận ra sao, mà là: tình yêu Thiên Chúa đã biến đổi chúng ta đến đâu, và qua đời sống của chúng ta, người khác có thể nhận ra điều gì về tình yêu ấy?
Chúng ta không thể tự mình tạo nên một tình yêu trọn vẹn. Chúng ta chỉ có thể trở về với Đấng đã yêu mình trước, để Ngài dạy ta yêu bằng một trái tim ngày càng tự do hơn, không chiếm hữu, không khép kín và không lấy mình làm trung tâm. Có lẽ, chính trong những điều bình thường của đời sống cộng đoàn và sứ vụ, chúng ta sẽ dần hiểu thế nào là không giữ lại điều gì khỏi tình yêu. Không phải vì đã hết yếu đuối hay thiếu thốn, nhưng vì muốn đặt trọn con người mình, với mọi ân ban và giới hạn, trong tay Thiên Chúa, để cuộc đời trở thành món quà cho người khác.
Nt. Anna Ngọc Diệp, OP